Mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu mang lại hiệu quả cao tại vùng Tây Nguyên

Xây dựng mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu tại Lâm Đồng. Ảnh: Trần Anh Thông

Trong thời gian qua, việc sản xuất khoai tây, đặc biệt là khoai tây nguyên liệu tại vùng Tây Nguyên, bà con nông dân chưa chú trọng nhiều đến việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật về giống, kỹ thuật canh tác và cơ giới hóa vào sản xuất. Nhiều vùng còn canh tác thủ công theo phương pháp truyền thống, dẫn tới chi phí công lao động và nguyên vật liệu cao; đặc biệt chưa tạo được chuỗi giá trị, chưa liên kết được người sản xuất với doanh nghiệp thu mua sản phẩm với giá ổn định, từ đó doanh thu và hiệu quả sản xuất khoai tây còn thấp.

Nhận thấy tính cấp thiết của việc phải thay đổi phương pháp sản xuất, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, đặc biệt là cơ giới hóa; đồng thời tạo ra chuỗi liên kết, xây dựng mô hình hợp tác xã (HTX) và tổ khuyến nông cộng đồng liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo sự ổn định và thu hút người dân tham gia trồng khoai tây, đưa cây khoai tây trở lại là cây trồng chủ lực của vùng. Từ đó, Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam) đã đề xuất Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và môi trường)  triển khai dự án khuyến nông Trung ương “Xây dựng mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu gắn với hệ thống tiêu thụ sản phẩm tại một số tỉnh Tây Nguyên”, nhằm cải thiện hiệu quả sản xuất khoai tây nguyên liệu và nhân rộng mô hình ra toàn khu vực, cung cấp nguồn khoai tây nguyên liệu đang rất thiếu hụt cho chế biến và tiêu dùng tươi hiện nay.

Năm 2025 là năm thứ ba Trung tâm Nghiên cứu Khoai tây, Rau và Hoa  triển khai dự án. Dự án được thực hiện với quy mô 5 ha tại xã Ia Tôr, tỉnh Gia Lai (trước đây là xã Ia Bang, huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lai); 24 ha tại xã D’Ran, tỉnh Lâm Đồng (trước đây là xã Lạc Xuân, huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) và 5 ha tại phường Xuân Trường – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng (trước đây là xã Xuân Thọ, TP. Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng), với đơn vị phối hợp là Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng.

Giống khoai tây được áp dụng trong dự án là các giống phổ biến, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng Tây Nguyên, phục vụ cho nhu cầu ăn tươi và chế biến. Tại các mô hình, chất lượng giống và vật tư được kiểm soát chặt chẽ. Vật tư có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, thông số kỹ thuật đầy đủ. Các mô hình được sản xuất theo quy trình chuẩn, mỗi mô hình có từ 1 – 2 cán bộ trực tiếp theo dõi.

Theo đánh giá, mô hình 5 ha sử dụng giống TK15.80 tại xã Ia Tôr, tỉnh Gia Lai có sinh trưởng, phát triển tốt, độ đồng đều cao. Tại thời điểm 50 – 60 ngày sau trồng, mức độ phủ luống đạt 100%, không xuất hiện triệu chứng bệnh héo xanh và virus. Bệnh mốc sương chỉ xuất hiện ở mức khoảng 2% tại thời điểm 50 – 60 ngày và sau đó được kiểm soát hoàn toàn.

Các mô hình sản xuất khoai tây cho năng suất trung bình trên 22 tấn/ha. Ảnh: Trần Anh Thông 

Đối với mô hình sản xuất khoai tây nguyên liệu quy mô 24 ha tại xã D’Ran và 5 ha tại phường Xuân Trường – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, sử dụng giống Atlantic và TK15.80, kết quả cho thấy các giống sinh trưởng, phát triển tốt, độ đồng đều cao. Tại thời điểm 50 – 60 ngày sau trồng, mức độ phủ luống đạt 100%, không xuất hiện các triệu chứng bệnh héo xanh và virus trên đồng ruộng; bệnh mốc sương chỉ bị nhiễm nhẹ, khoảng 2%.

Ông Nguyễn Thế Nhuận, Chủ nhiệm dự án cho biết: Năm 2025, do thời tiết biến đổi bất thường, các cơn bão tập trung vào tháng 10 và tháng 11 gây mưa lớn, kéo dài, một số nơi bị ngập úng (như xã D’Ran, tỉnh Lâm Đồng), ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và quá trình chăm sóc các vườn mô hình. Tuy nhiên, với kinh nghiệm nhiều năm trong sản xuất khoai tây, đơn vị chủ trì đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các hộ dân; rút kinh nghiệm từ các năm trước, lựa chọn điểm triển khai ở khu vực cao, tránh xa khu vực suối xả của đập D’Ran. Đồng thời, thông qua việc theo dõi dự báo thời tiết, đơn vị đã phối hợp với nông hộ và đơn vị bao tiêu tổ chức thu hoạch sớm các vườn có nguy cơ ngập úng.

Nhờ đó, các vườn trong mô hình vẫn đảm bảo thu hoạch. Tuy nhiên, năng suất năm 2025 giảm so với năm 2024, chỉ đạt trung bình trên 24 tấn/ha (năm 2024 đạt trên 26 tấn/ha). Với giá bán thống nhất với đơn vị bao tiêu là 11.000 đồng/kg, mỗi ha cho doanh thu trên 240 triệu đồng và lợi nhuận đạt trên 100 triệu đồng. Với điều kiện thời tiết bất lợi, các mô hình khoai tây năm 2025 vẫn cho thu nhập cao hơn so với các loại cây trồng khác cùng thời điểm, góp phần giảm thiệt hại cho bà con nông hộ bị ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai.

Thông qua mô hình năm 2025, nhiều hộ dân ngoài dự án đã liên hệ tìm hiểu, học hỏi để áp dụng thực tế. Đặc biệt, hiệu quả từ các mô hình góp phần chủ động nguồn khoai tây nguyên liệu cung cấp cho các cơ sở chế biến tại địa phương và các vùng khác trên cả nước, đưa khoai tây trở lại là cây trồng chính của vùng, nâng cao thu nhập cho bà con nông dân trên một đơn vị diện tích, giúp các nông hộ làm giàu trên chính quê hương mình./.