Canh tác lúa giảm phát thải, giải pháp sản xuất bền vững cho nông dân Gia Lai

Canh tác lúa giảm phát thải là giải pháp phù hợp cho nông dân trong điều kiện sản xuất hiện nay. Ảnh: Nguyễn Cường

Tăng năng suất, giảm chi phí

Điểm sáng lớn nhất của mô hình này chính là việc thay đổi tư duy sản xuất của nông dân từ “truyền thống” sang “khoa học”. Tại các khu vực sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh, việc áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ (AWD) và hệ thống thâm canh lúa (SRI) đã mang lại kết quả ấn tượng.

Qua triển khai vụ Đông Xuân 2025–2026 cho thấy năng suất lúa tại các mô hình đạt mức rất cao, trung bình từ 7 đến 8 tấn/ha. Nhờ việc quản lý nước thông minh và bón phân hợp lý, cây lúa sinh trưởng khỏe mạnh, thân cứng; đặc biệt, khả năng chống chịu sâu bệnh và đổ ngã tốt hơn hẳn so với canh tác truyền thống.

Ông Lâm Văn Bình, thôn Mỹ An, xã Bình An cho biết: Vụ Đông Xuân 2025 – 2026 gia đình tôi tham gia mô hình tưới ngập khô - xen kẽ với diện tích 1.800 m², lúc đầu tôi rất ngại khi để ruộng khô nước, nhưng được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, tôi thử để ruộng khô 2 lần, ruộng khô lần 1 từ 25 – 30 ngày sau sạ và lần 2 từ 40 – 45 ngày sau sạ, kết quả lúa rất tốt, năng suất lúa vụ này đạt 400 kg/sào (8 tấn/ha) cao hơn năm trước 50 kg/sào, lúa không đỗ ngã, ít phun thuốc trừ sâu, bệnh, tôi thấy rất hài lòng về kỹ thuật canh tác này.

Mô hình canh tác lúa giảm phát thải áp dụng kỹ thuật Tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) và Hệ thống thâm canh lúa (SRI) giúp nông dân tiết kiệm chi phí đầu vào (giống, phân bón, thuốc trừ sâu, nước tưới). Khi chi phí giảm mà năng suất tăng, lợi nhuận của bà con được cải thiện.

Giảm khí hiệu ứng nhà kính (khí mê-tan)

Sản xuất lúa gạo vốn là một trong những nguồn phát thải khí mê-tan lớn trong nông nghiệp do thói quen để ruộng ngập nước liên tục. Tại Gia Lai, việc áp dụng kỹ thuật tưới khô xen kẽ đã giúp giảm hơn 50% lượng phát thải khí nhà kính. Việc rút nước giữa vụ giúp đất thông thoáng, hạn chế quá trình phân hủy yếm khí của chất hữu cơ, từ đó cắt giảm nguồn phát thải khí độc hại.

Bên cạnh đó, việc giảm lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật cũng góp phần bảo vệ hệ sinh thái đất và nguồn nước ngầm tại địa phương. Đây là bước đi quan trọng để Gia Lai thực hiện cam kết tăng trưởng xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Mặc dù hiệu quả đã rõ rệt, nhưng việc nhân rộng mô hình vẫn gặp một số rào cản. Hạ tầng thủy lợi tại một số vùng chưa đồng bộ, khiến việc điều tiết nước “ngập – khô” theo yêu cầu còn khó khăn. Ngoài ra, thói quen canh tác lâu đời của một bộ phận bà con cũng cần có thời gian để thay đổi thông qua các lớp tập huấn và mô hình trình diễn thực tế.

Trong vụ Thu năm 2026, tỉnh Gia Lai dự kiến mở rộng diện tích lúa giảm phát thải lên 1.000 ha. Việc hình thành các chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã sẽ giúp gạo giảm phát thải của Gia Lai có thương hiệu riêng, dễ dàng tiếp cận các thị trường cao cấp và thậm chí tham gia vào thị trường tín chỉ carbon quốc tế.

Mô hình canh tác lúa giảm phát thải không chỉ giúp nông dân Gia Lai làm giàu trên chính mảnh ruộng của mình mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp trách nhiệm, bền vững.